पुणे, दि. 17 : बुलढाणा जिल्ह्यातील जगप्रसिद्ध लोणार सरोवराची पाणीपातळी डिसेंबर २०२५ मध्ये विक्रमी पातळीवर पोहोचली असून, ही वाढ गेल्या २० वर्षांतील सर्वोच्च मानली जात आहे. पातळी वाढल्याने सरोवर परिसरातील ऐतिहासिक वारसा, जैवविविधता आणि पर्यटन पायाभूत सुविधा गंभीर संकटात सापडल्या आहेत.
मंदिरे पाण्याखाली
सरोवरातील पाण्याची पातळी वाढल्यामुळे परिसरातील प्राचीन मंदिरे पाण्याखाली गेली आहेत. त्यामध्ये विशेषतः कमळजा देवीचे मंदिर सुमारे १० ते १५ फूट पाण्याखाली गेल्याची नोंद आहे. यापूर्वी कधीही हे मंदिर अशा प्रकारे पूर्णतः बुडाले नव्हते, अशी माहिती स्थानिकांकडून देण्यात आली.
पाणीपातळी वाढीची कारणे
अतिवृष्टी: मे ते ऑक्टोबर २०२५ या कालावधीत झालेल्या अत्यंत मुसळधार पावसामुळे सरोवरात मोठ्या प्रमाणात पाणी साचले.
नैसर्गिक पाण्याचा ओघ: सरोवरालगतच्या धार व रामगया या गोड्या पाण्याच्या झऱ्यांमधून सातत्याने होणारा पुरवठा पातळी वाढीस कारणीभूत ठरत आहे.
सांडपाण्याचा प्रश्न: शहरातील प्रक्रिया न केलेले सांडपाणी थेट सरोवरात मिसळत असल्याचे आरोप असून, यामुळे पाणीपातळी वाढीसोबतच रासायनिक समतोलही बिघडत आहे.
जैवविविधतेवर गंभीर परिणाम
वाढलेल्या पाणीपातळीमुळे सरोवराचा खारटपणा (Salinity) व pH पातळी घटल्याचे निरीक्षण नोंदवले जात आहे. आश्चर्यकारक बाब म्हणजे सरोवरात मासे आढळू लागले आहेत—जे या सरोवराच्या अल्कधर्मी निसर्गाच्या विरोधात आहे. यामुळे येथे आढळणाऱ्या वैशिष्ट्यपूर्ण सूक्ष्मजीवांच्या अस्तित्वाला धोका निर्माण झाला आहे.
संशोधकांची चिंता
लोणार सरोवराला कोणताही नैसर्गिक निचरा मार्ग नसल्याने पाणीपातळी सातत्याने वाढत राहण्याची शक्यता आहे. या अनपेक्षित बदलांचे शास्त्रोक्त व दीर्घकालीन संशोधन तातडीने हाती घेण्याची मागणी पर्यावरणप्रेमी व शास्त्रज्ञांकडून होत आहे.
दरम्यान, सरोवराच्या कडेला असलेला परिक्रमा मार्गही पाण्याखाली गेल्याने पर्यटकांना अडचणींचा सामना करावा लागत आहे.